Turizm Yazarları ve Gazetecileri Derneği

Çatal mı, chopstick mi?

Türk Çin Kültür Derneği, tarihi kaynaklardan yararlanarak insanların nasıl yemek yediklerini araştırdı. Yazılı ilk kaynaklarda insanların yemeklerini nasıl yediklerine dair bir belgeye rastlanmadığını hatırlatan Türk Çin Kültür Derneği Başkan Yardımcısı Mustafa Karslı, “İlk insanların yemeklerini elleriyle yedikleri söyleniyor. Bıçak savunma amaçlı görüldüğü için ilk kullanılan yemek aleti olduğu düşünülüyor. Kaşık ise ikinci kullanılan yemek yeme aracı olarak öne çıkmış” diyor.

Araştırmaların insanların pişirdikleri yemekleri karıştırmak için kaşık kullandığını gösterdiğene dikkat çeken Karslı açıklamalarını şöyle sürdürüyor: “İlk kaşık örneklerinin neolitik dönemin sonlarında (M.Ö.4500) ortaya çıktığı varsayılıyor. Muhteşem üçlünün sonuncusu çatalın ise ilk atası iki uçlu. Çatal, ilk kez Antik Yunanlılar tarafından M.Ö. 1000’li yıllarda kullanılıyor. Günümüzdeki çatallara benzer ilk çatal kalıntısı ise 14. yüzyıla ait olduğu görülüyor ve Macar Kraliçesinin kaşık sandığında çıktığı söyleniyor.”

Çin’in çubukları (chopstickleri)

M.Ö. 5000’li yıllarda, Uzak doğunun antik insanlarının geleneklerinin devam ettiği Çin’in kaynaklarına göre, Çinlilerin çubuk (Chopstick) kullandıklarına dair kalıntılar olduğunu belirten Karslı, “Bu chopsticklerin hem kaşık hem de çatal yerine kullanıldığı düşünülüyor ve ilk ortaya çıkışına dair oldukça fazla rivayet olduğu görülüyor. Bunlardan en çok kabul göreni gemilere yük taşıyan hamallar tarafından icat ettiğine dair anlatıdır. Hamallar özellikle öğle yemeklerinde zamanlarının az olması nedeniyle sıcak yemekleri hızlı yemeleri gerekiyormuş. Sıcak yemeği elle yerken parmakları yanmasın diye dallardan kopardıkları çubukları kullanmışlar. Çubukla daha hızlı yemek yiyorlarmış. Chopstiksin Çincesi Kuàizi/ 筷子 “hızlı yemek” anlamına geldiğine için Çinliler genellikle bu anlatıyı doğru kabul ediyorlar” diyor.

Han hanedanı zamanında savaşlarda kullanılacak silah (kılıç kalkan) yapımı için halkın elindeki bütün metallerin toplandığına ilişkin ilginç anlatılar olduğunu dile getiren Karslı araştırmadan çıkan diğer sonuçları şöyle özetliyor: “Halk çatalsız ve kaşıksız kalmış. Metal de olmadığından ağaç dallarından çubuk yapıp yemeklerini chopstick’le yemiş. Günümüzde Çinlilerle birlikte Japonlar Koreliler Vietnamlılar ve uzak doğudaki diğer halklar chopstick kullanma geleneklerini devam ettiriyor.

Modern dünyada çatal bıçak kaşık üçlüsünün modası 17. yüzyıl Fransız Kültürü’nün etkisiyle geliştiğini söyleyebiliriz. Osmanlı da bu modaya 19. Yüzyılda II. Mahmut Döneminde uymuştur. Ama günümüzde en çok yemek yeme şekillerini sıralarsak eğer elle yemek yiyenler ilk sırada, ardından chopsticks kullananlar ve en sonunda da en son icat edilen çatal-bıçak-kaşık üçlüsünü kullananların geldiği ifade edebiliriz. Çok tartışılan chopstick mi çatal mı tartışması daha uzun süreceği anlaşılsa da Chopstick kullananların sayıları her geçen gün artıyor.”