Turizm Yazarları ve Gazetecileri Derneği

Reklam

Mirasa sahip çıkın!

Tarihçi İlber Ortaylı, pazar günü Hürriyet gazetesindeki köşesinde Ürgüp’te tarihi yok sayarak yapılan küstahlığı yazdı. Biz de kendisinin bu yazısını noktasını, virgülüne dokunmadan olduğu gibi sizlerle paylaşıyoruz.

Dünyanın hiçbir yerinde bir bölgeyi beslemeye başlayan turizm gibi endüstrinin dayandığı bitki örtüsü veya panorama, tabii ve tarihi kalıntılar ve görünümler yok edilmez, çünkü arkası geliverir. Size acık söyleyeyim: Göreme ve Kapadokya denen vadi halen güzel ama 1970’lerdeki gibi değil artık… Eski ve dolma yakışıksız yapılar çıkmaya başladı. Böyle giderse ömrü çok uzun olmaz. İstanbul’un da bu hale gelmesi 60 yıldan beri yönetenlerin suçudur. Bari hiç değilse Surici İstanbul’unu sakinlerine bırakınız, yani İstanbul’un sahiplerine…

Göreme Vadisi’nl ilk gördüğüm zaman 1963 yılı bahar aylarıydı. Basın Yayın Turizm Bakanlığı içindeki küçük Turizm Dairesi’nin başkanı olan Mukadder Sezgin Bey Ankara’nın ihtiyacını karşılamak için bir amatör tercüman rehber kursu açmıştı. Lisan bilen lise ve üniversite öğrencileri olarak bu kursu görüyorduk. Teorik dersler yanında çevreyi de geziyorduk. Ankara-Göreme arası beş-altı saat tuttu. Bir o kadar da Göreme-Ürgüp-Uçhisar turu yaptık ve gece yansından sonra şehrimize dönmüştük, çünkü bu kadar insanın kalacağı otel henüz yoktu. Ürgüp’te bir Tusan Oteli vardı. Öncü bir kuruluş olan Turing Kulübü’nün eseriydi. Bu otel bile sonradan büyütüldü. İsmi ve sahibi değişti. Fakir ve iptidai gibi laflan hiç kullanmıyorum.

Kayaların içini oyarak yapılan evlerde alışılmış orta Anadolu köyünden daha fazla bir konfor vardı. Kaya içi konutlar yazın serin, kışın ısıtması kolay yerlerdi. Meyve ziraatı yaygındı ve kayaların içinde de ısının eşitliği dolayısıyla meyveleri saklamak mümkün oluyordu, bu da bir ticaret konusuydu. Küçük arazilerde hayat verimli fakat çok zordu. Ailenin üç-dört çocuğundan bir-ikisi mutlaka okutulurdu. O yıllarda Türkiye’ye 120 bin kadar yıllık turist geliyordu. Hatta bunlara tam turist de denmez, gelip geçenler denir.

Çimento girdi

1993’te Kapadokya ismi resmen ve alenen kullanıldı. Bu gibi isimler konusunda çok hassas olan Orta Anadolu halkı Kapadokya kelimesine hiç itiraz etmez oldu. Önce açıkta alakasız yerlere yapılan otelleri 1990’lı yıllarda “kaya otel” denen bir cins almaya başladı. Bu yetmedi! Kayaların yanına yöresine betonarme binalar yapıldı. Bunun hangi imar planında olduğunu bilmiyorum. Yörenin kesme tüf taşından başka malzemeyle inşaat yapılmayan yerde binlerce yıllık anane terk edildi ve çimento girdi.

Sosyal medya farkı

Bölgenin müteahhitleri alelacele iş yapmayı hızlı işletmecilik olarak düşünüyor. Kayaların üstüne grup tırmanırken “Tahrip ediyorsunuz” diye müdahale eden açık hava müzesi görevlileri şimdi nedense bu betonlaşmaya pek ses çıkarmaz olmuşlar. TV’de bu yapıların tabiatı kurtardığım, peribacalanyla adeta bir nefes alıp vermeyi sağladığı gibi dâhiyane yorumlar yapan eski ve yeni belediye reislerini de dinledik. Mahzurlan da olsa sosyal medya bu gibi durumlarda çok yararlı olan bir platform. Yörenin sakinleri birbirlerinin bu gibi yaptığı işlere pek ses çıkarmazken yurdun dört bucağından protesto sesleri yükseldi ve Saym Bakan’m isabetli karan ve emriyle bu gibi inşaatlar yıkılmaya başladı. İnşallah arkası gelir.

1970’Tek” gibi değil

Dünyanın hiçbir yerinde bir bölgeyi beslemeye başlayan turizm gibi endüstrinin dayandığı bitki örtüsü veya panorama, tabii ve tarihi kalıntılar ve görünümler yok edilmez, çünkü arkası geliverir. Size açık söyleyeyim: Göreme ve Kapadokya denen vadi halen güzel ama 1970’lerdeki gibi değil artık… Eski ve dolma yakışıksız yapılar çıkmaya başladı. Böyle giderse ömrü çok uzun olmaz. Memleketimizde sözde sit alanlarının ve tabii kalıntı mıntıkalarının kaderi bu, bunu değiştirmeliyiz.

Yıkılıp düzenlensin

Mesela büyükşehirlerde hiç değilse eski tarihi merkez dokunun korunması lazım. İstanbul ve İzmir gibi ağır tahrip gören örnekler icabında tazminat verilerek yıkılmalı ve yeniden düzenlenmeli çünkü milyonluk şehirlerde (İstanbul 18 milyon, İzmir 5 milyon, Bursa da 2 milyona yakın) nefes alacak sahamız kalmadı. Ankara ve Eskişehir’de tarihi merkezi doku nispeten iyi korundu. İnsanların ruhen dinlenmesi ve maziye çekilerek bir nevi tecerrüde girebilmesi için bu alanların derhal düzenlenmesi lazım. Kaldı ki yıkımın söz konusu olduğu binaların da çoğu kaçak katlarla dolu. Sultanahmet bölgesinde Ayasofya’mn etrafındaki otellerden işe başlayınız, görürsünüz. Milyonlar verilerek satın alman üç katlı bir binanın ne o şahsın özel ihtiyacım karşılamayacağı ne de o haliyle otel veya restoran yapılmayacağı çok açık, sahipleri kaçak kat yapımına güveniyor. Bu faslın artık bitmesi lazım.

Çevreye küstahlık

İstanbul Belediyesi binası şehrin tarihi ve güzel mıntıkasına indirilmiş bir hançerdir. Çirkin bir binadır, 17 Ağustos depreminde de zaten tahrip görmüştü. Yeniden niye restore edildi ve o hapishane hücresi gibi kadrolarda neden belediye memurları çalışıyor, anlaşılır gibi değil. Bu yapı 20. yüzyıl mimarisinin bilgisizliği ve zevksizliğinin ürünüdür. Tarihi çevreye karşı bir küstahlıktır. Altında ve temelinde çok önemli tarihi kalıntıların bulunduğu gerçektir, yıkılması gerekir ve meydan yeniden düzenlenmelidir. Bütün İstanbul vilayetinde ormanlar dahil istediklerini yaptılar, bu sadece bu hükümetlerin ve belediyelerin değil 60 yıldan beri İstanbul’u yönetenlerin hepsinin suçudur, bari hiç değilse Suriçi istanbul’unu sakinlerine bırakınız, yani İstanbul’un sahiplerine.